Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” sau hơn 2 năm phát động trên cả nước nói chung và ở Vĩnh Phúc nói riêng đã thực sự có sức lan tỏa trong đời sống xã hội, đưa nhiều thương hiệu Made in Việt Nam đến được với người tiêu dùng (NTD). Cùng với sự xuất hiện hàng loạt các siêu thị lớn nhỏ, trung tâm thương mại, shop thời trang, cửa hàng, đại lý phân phối… vì vậy NTD, đặc biệt là ở thành phố và trung tâm huyện, thị hiện nay đang có xu hướng chuyển từ mua sắm tại chợ truyền thống sang mua sắm ở các siêu thị, cửa hàng. Tại đây, NTD có nhiều cơ hội được tiếp cận hàng hóa sản xuất trong nước với mẫu mã, chất lượng và chủng loại đa dạng, phong phú. Tuy nhiên, ở khu vực nông thôn thì đa phần người dân vẫn lựa chọn tiêu dùng tại các chợ truyền thống, họp theo phiên ở thôn, xã. Khách quan mà nói thì hàng hóa mang nhãn hiệu Made in Việt Nam chưa thực sự được phổ biến và ưa chuộng thông qua kênh phân phối này.

Thực tế đã chứng minh, với mức thu nhập không cao nên hàng hóa được NTD ở nông thôn tiêu thụ chủ yếu là những mặt hàng thiết yếu như: quần áo, giày dép, xà phòng, dầu ăn, nước mắm, thực phẩm tươi sống… và điều mà NTD ở đây quan tâm là giá cả hàng hóa, chỉ cần chênh lệch từ 500-1000 đồng/sản phẩm trở lên là họ sẵn sàng mua hàng rẻ hơn mà không cần chú trọng đến chất lượng hay nhãn mác, thương hiệu. Chợ Lầm (Tam Hồng, Yên Lạc) là một trong những chợ truyền thống có từ lâu đời ở đây, được họp vào các ngày chẵn trong tháng (tính theo Âm lịch). Tại đây có đến hàng trăm gian hàng các loại, đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng của người dân địa phương. Tuy nhiên, ngoại trừ một số cửa hàng lớn ở cổng chợ thì các gian hàng nằm trong chợ đều “vắng bóng” hàng hóa sản xuất trong nước, và có thì cũng không được NTD ưu tiên lựa chọn. Chúng tôi dạo qua hơn chục gian hàng quần áo để hỏi tìm mua áo ba lỗ nam của Hanoximex nhưng đều không được, một vài hàng có sản phẩm của Hanoximex nhưng lại chỉ có duy nhất một cỡ L. Đa số chủ hàng chào bán với tôi các sản phẩm áo ba lỗ mà họ cũng chẳng biết nó là hàng sản xuất ở đâu, và cũng không biết các chị đã “mặc thử” bao giờ chưa mà nói rất vuông: “e mua cho ông xã áo này thì tuyệt vời, mặc thích lắm em à, giá lại rẻ, chị bán hàng này chạy lắm, ở đây người ta toàn dùng hàng này chứ hàng Hanoximex chị lấy thử về rồi nhưng không bán được…”. Một số sản phẩm như: quần áo sơ sinh, quần áo trẻ em, bộ đồ ở nhà, áo phông, quần thun sản xuất trong nước được bày bán tại chợ thì đều là hàng Việt Nam “chất lượng thường” với những tên tuổi ít được biết đến như: Thu Hằng, Tứ Nguyệt, Minh Tú… thậm chí một số hàng gia công trong nước không “cần” gắn nhãn mác, chỉ vẻn vẹn số side từ lớn đến nhỏ. Ngược lại với hàng hóa Trung Quốc ở chợ, dù là hàng rẻ tiền từ quần áo lót, tất, găng tay giá 10.000/3 chiếc đến những hàng đắt tiền hơn một chút, tất cả đều có gắn mác Made in China.

Tại một số chợ truyền thống khác như: chợ Lồ, chợ Rau, chợ Lác, chợ thị trấn (Yên Lạc); chợ Kiệu, chợ Rưng, chợ Thổ Tang (Vĩnh Tường); chợ Vàng, chợ Cói (Tam Dương); chợ Hương Canh, chợ Vồ, chợ Láng (Bình Xuyên);… qua tìm hiểu thực tế thì thấy phần lớn các sản phẩm từ quần áo, giày dép, bát, đũa, đĩa, túi sách đến những đồ gia dụng khác đều là hàng Trung Quốc nhưng lại rất được ưa chuộng. Các sản phẩm như sứ Hải Dương, Chu Đậu, Bát Tràng hay thương hiệu bát đũa Long Phương, nhựa Việt Nhật, SongLong, Đại Đồng Tiến, Duy Tân, may Việt Tiến, may 10, Vinatex, Hanoximex, giầy Thượng Đình… ở chợ thỉnh thoảng có người hỏi mua thì chủ hàng đa phần lại không có hoặc có rất ít hàng nên họ quay sang tiêu dùng sản phẩm “Made in China”. Những can nước rửa bát, túi xà phòng giặt vứt la liệt trên một bạt rộng chừng 3-4m2 được một số tiểu thương đem đến các chợ tiêu thụ với nhãn mác bên ngoài là Sunlight, Omo nhưng bên trong là gì thì chỉ có trời mới biết được lại được nhiều NTD nông thôn lựa chọn vì giá thành chỉ từ 7.000-20.000 đồng là đã sở hữu được 1 can nước rửa bát từ 1 đến 5 lít; 10.000 đến 45.000 đồng/1 túi bột giặt Omo 500gam-5kg. Với tâm lý của người dân nông thôn là cứ đồ nào rẻ thì dân ta chọn nên tiểu thương ở các chợ chủ yếu nhập hàng Trung Quốc và một số ít hàng gia công trong nước chất lượng kém, giá thành thấp để dễ tiêu thụ chứ ít quan tâm đến chất lượng và nhãn hiệu hàng hóa Việt hay không. Vì vậy, hàng Việt ở các chợ truyền thống khó cạnh tranh được với hàng hóa Trung Quốc mẫu mã đẹp, bắt mắt và giá thành rẻ, hợp túi tiền của NTD nông thôn. Thiết nghĩ hàng Việt có thương hiệu đã được “đi Tây, đi Tàu” nhưng sao lại khó tìm chỗ đứng ở chợ truyền thống đến vậy?

Thực hiện Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” trên địa bàn tỉnh, Sở Công thương đã triển khai được một số điểm bán hàng trong hội chợ với chương trình “Đưa hàng Việt về nông thôn” tại các huyện Lập Thạch, Sông Lô, Tam Dương, Xuân Hòa. Nhưng có thể nói những điểm bán hàng này chỉ “mang tính chất minh họa” vì đa phần sau khi kết thúc hội chợ, NTD nông thôn lại quay về với thói quen tiêu dùng hàng hóa cũ, ưa chuộng hàng rẻ tiền chứ ít chú ý đến chất lượng hàng hóa. Vì vậy, để cuộc vận động này có hiệu quả hơn thì trước hết các cấp ngành, đoàn thể phải đánh vào tâm lý tiêu dùng của người dân nông thôn, làm sao để họ hiểu và lựa chọn hàng hóa sản xuất trong nước, đảm bảo chất lượng và giá thành phù hợp với thu nhập của từng hộ gia đình, tẩy chay tiêu thụ hàng Trung Quốc kém chất lượng. Ví dụ, tính toán chi ly thì bát ăn Trung Quốc có giá từ 20.000 đến 40.000đồng/1 chục nhưng chỉ cần va chạm nhẹ là đã bị sứt mẻ, bị vỡ và phải thay mới, đó là chưa kể nguy cơ nhiễm độc chì do sản phẩm không được đảm bảo chất lượng. Bên cạnh đó, một chục bát sản xuất trong nước tuy giá thành có cao hơn một chút, thậm chí là gấp đôi nhưng độ bền cao, an toàn cho sức khỏe. Mặt khác, các doanh nghiệp sản xuất trong nước nói chung, doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh nói riêng cần chú trọng quảng bá nhiều hơn các sản phẩm của mình đến mọi tầng lớp nhân dân bằng cách đa dạng hóa các kênh phân phối từ truyền thống đến hiện đại. Để người Việt Nam từ khắp nông thôn đến thành thị đều ưu tiên tiêu dùng hàng Việt Nam và loại bỏ sự “thống lĩnh” của hàng Trung Quốc tại các chợ truyền thống như hiện nay.

Bình Duyên