Rất nhiều người dân ở các tỉnh, thành phía Bắc vẫn còn luyến tiếc với thương hiệu ngói Hương Canh- một sản phẩm vật liệu xây dựng nổi tiếng thời trước có xuất xứ từ thị trấn Hương Canh, huyện Bình Xuyên. Cũng không ít người đặt câu hỏi: Ngói Hương Canh một thời nổi tiếng như vậy, tại sao người Hương Canh lại không còn sản xuất ra sản phẩm này? Trong khi nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã sản xuất ngói có uy tín làm ra sản phẩm đến đâu, tiêu thụ hết đến đó, lời lãi hàng chục phần trăm; thương hiệu ngói Hương Canh có thời lừng danh, tại sao không vào cuộc cạnh tranh mà bị quên lãng?...Chúng tôi đã có dịp đến làng nghề tìm hiểu và được biết, ngoài lý do nguồn nguyên liệu làng nghề này đang bị cạn kiệt, thì điều đáng quan tâm hơn là chính người Hương Canh đã làm mất uy tín, làm lu mờ thương hiệu sản phẩm của mình.
Nghệ nhân làng gốm Hương Canh- ông Nguyễn Thanh thổ lộ: Ngói Hương Canh trước đây có màu sắc đẹp, độ bóng và độ cứng cao, sản phẩm ít cong vênh, viên ngói dày chống mưa nắng tốt, chính vì thế mà nổi tiếng khắp các tỉnh, thành. Ai đã sử dụng sản phẩm ngói Hương Canh chính hiệu đều cho rằng: Ngói ít khi bị rêu phong, cáu bụi bẩn, bởi bề mặt viên ngói vừa nhẵn, vừa cứng, mọi thứ tạp chất bám lên viên ngói, chỉ sau một trận mưa lớn buộc phải trượt theo nước mưa xuống khỏi mái nhà và trả lại màu sắc của viên ngói gần như mới. Cũng vì thế các gia đình có mái nhà lợp ngói Hương Canh, mỗi mùa mưa đến đều yên tâm hứng nước mưa từ trên mái ngói xuống bể làm nước sinh hoạt hàng ngày và nguồn nước mưa trong bể lúc nào cũng trong vắt.
Tiếc thay, sản phẩm ngói Hương Canh gần đây đã đi vào quên lãng mà rất ít người hay biết nguyên cớ tại sao? Theo ông Thanh cùng nhiều người dân từng làm nghề ngói, nghề gốm ở Hương Canh: Năm 1987, Hợp tác xã (HTX) gốm Hương Canh giải thể, mặt khác, hàng gốm cùng thời điểm ít được dùng hơn khi đồ dùng bằng nhôm, nhựa, sứ...phát triển mạnh chưa từng thấy, các chủng loại sản phẩm đa dạng và phong phú, giá cả phải chăng được bày bàn tràn ngập trên thị trường. Sản phẩm gốm khó tiêu thụ hơn, người dân Hương Canh chuyển từ sản xuất gốm sang sản xuất ngói lợp để làm kế mưu sinh. Chỉ một thời gian ngắn, Hương Canh có hàng trăm lò ngói hoạt động suốt ngày đêm, sản phẩm làm ra tiêu thụ dễ dàng và đem lại nguồn thu lớn.
Việc sản xuất ngói ồ ạt của hàng trăm lò đã bắt đầu gây ra những vấn đề phức tạp, đó là nạn khai thác đất nông nghiệp trái phép diễn ra trên diện rộng. hệ thống kênh, mương phục vụ tưới tiêu bị phá vỡ sự liên thông; ao, hồ, đầm ở địa phương cũng bị đào bới, ảnh hưởng đến khả năng dự trữ nước và nuôi trồng thuỷ sản. Trước tình hình đó, chính quyền địa phương bắt đầu thắt chặt việc sản xuất ngói với mong muốn kiểm soát việc khai thác đất nguyên liệu và tránh sự ô nhiễm môi trường quá mức.
Khi nguồn đất khan hiếm, bà con sản xuất viên ngói mỏng hơn, nhẹ hơn trước nhiều để đỡ tốn nguyên liệu, dễ dàng cho việc bốc vác và vận chuyển đi nơi khác tiêu thụ. Viên ngói mỏng manh không còn tốt như xưa và không có khả năng chống nóng cho ngôi nhà khi nắng hè gay gắt- đây là lý do khiến ngói Hương Canh không còn được ưa chuộng.
Trong lúc sản phẩm vừa ế ẩm vừa bị người tiêu dùng đánh giá chất lượng thấp, một số người dân làng nghề đã lấy khuôn mẫu ngói đang làm xoá bỏ chữ "Hương Canh", trộm thương hiệu ngói "Sông Cầu" với mong muốn bán chạy hàng, nhưng chấp nhận rẻ hơn sản phẩm của mình từng được người tiêu dùng ưa chuộng trước đó. Tuy nhiên, việc này bị phát hiện không lâu sau đó và người tiêu dùng đã đồng loạt quay lưng với sản phẩm ngói của người dân làng nghề Hương Canh. Người làm ngói Hương Canh phải từ bỏ nghề từ sau năm 2000 chủ yếu vì sản phẩm làm ra khó tiêu thụ, giá rẻ. Và đến nay những lò ngói còn lại ở đây hầu hết trở thành hoang tàn.
Giờ đây, chính quyền và ngành chức năng của tỉnh đã có quy hoạch nơi khai thác đất nguyên liệu làm ngói chất liệu giống ở Hương Canh; đồng thời, quy hoạch lại làng nghề gốm, di chuyển làng nghề đến địa điểm khác để khắc phục những vấn đề về môi trường. Tuy nhiên, câu chuyện từ ngói Hương Canh về việc coi trọng chất lượng sản phẩm, giữ gìn uy tín, thương hiệu sẽ là bài học không bao giờ cũ cho các doanh nghiệp, làng nghề./.

Nguyễn Trọng Lịch